Half oktober is het scharnierpunt van het tuinjaar. Overdag is het nog aangenaam genoeg om buiten te werken, maar de kans op de eerste nachtvorst stijgt vanaf nu snel. Wie deze week nog niets doet, loopt het risico dat kuipplanten, gazon en bloembollen de winter een stuk slechter doorkomen dan nodig. Het goede nieuws: het kost een zaterdagochtend, geen heel weekend.
Waarom half oktober het ijkpunt is
Tuinexperts zijn er vrij eensgezind over: tussen 5 en 10 graden werk je het prettigst buiten en is de grond nog warm genoeg om wortels te laten aanslaan. Wacht je tot november, dan heb je kans dat de eerste vorstnacht je overvalt voordat kuipplanten binnen staan. Dat is vooral zonde bij planten die al jaren meegaan, zoals olijfboompjes of hortensia's in pot. Een nacht van min twee graden kan de wortelkluit al beschadigen, terwijl de plant in de volle grond daar prima tegen kan.
De vuistregel is simpel: alles wat in een pot staat is kwetsbaarder dan alles wat in de grond staat. Dus begin met de potten, en werk daarna pas naar de border toe.
Je gazon krijgt een laatste beurt
Maai je gazon nog één keer, maar zet het mes iets hoger dan normaal. Vier tot zes centimeter is ideaal: korter gemaaid gras heeft minder reserve om de winter door te komen, langer gemaaid gras valt sneller plat en gaat rotten onder een natte bladlaag. Harkelen is daarna minstens zo belangrijk als maaien. Laat je bladeren liggen op het gazon, dan verstikt dat het gras binnen een paar weken.
Strooi als laatste stap een herfstmeststof met extra kalium. Kalium maakt de celwanden van grasplanten sterker, waardoor het gazon beter bestand is tegen vorst en minder snel kale plekken krijgt in het voorjaar. Je merkt het verschil vooral in februari, als je buren nog een modderveld hebben en jouw gazon er al groen bij ligt.
Kuipplanten en vaste planten beschermen
Haal potten met gevoelige planten vóór eind oktober naar binnen of naar een beschutte plek tegen de muur. Kun je een pot niet verplaatsen, wikkel de kluit dan in noppenfolie of jute. Dat isoleert de wortels, die veel kwetsbaarder zijn voor vorst dan de bovengrondse plant. Vaste planten in de volle grond hebben die extra bescherming meestal niet nodig, maar een laag compost of verhakseld blad over de wortels helpt wel, zeker bij planten die je dit jaar net hebt bijgezet.
Had je dit najaar nog te maken met een droge zomer? Dan is dit ook het moment om te kijken welke planten het moeilijk hadden. Lees ons artikel over droogtebestendige tuinen terug: planten die deze zomer zwak stonden, hebben nu extra aandacht nodig om de winter te overleven.
Check ook je terras en regenton
Terwijl je met de hark in de hand door de tuin loopt, is dit meteen het moment om de afvoer van je terras te checken. Verstopte putjes en dichtgeslibde drainagestroken zorgen bij de eerste herfstbuien voor plassen die bij vorst in gladde ijsplekken veranderen. Een paar minuten met de hogedrukspuit of een oude borstel voorkomt dat je in januari over een glijbaan naar de achterdeur loopt.
Leeg ook je regenton helemaal voordat het echt vriest. Water zet uit bij het bevriezen, en een volle kunststof ton barst daardoor sneller dan je zou denken. Draai de kraan onderaan open, laat hem leeglopen en zet hem pas in het voorjaar weer op het regenpijpje aan.
Nu bollen planten voor een kleurrijk voorjaar
Terwijl je toch buiten bent: dit is precies de periode om tulpen, narcissen en krokussen de grond in te doen. Bloembollen hebben een koude periode nodig om in het voorjaar op te komen, en half oktober tot begin december is het ideale plantvenster. Werk je liever met planten die hier al thuishoren, kijk dan nog eens naar deze inheemse planten voor april. Veel daarvan plant je nu al, zodat ze straks meteen bloeien zonder dat je er iets voor hoeft te doen.
Plant bollen op een diepte van ongeveer twee keer de hoogte van de bol, met de punt naar boven. Een handvol grof zand onder de bol voorkomt dat ze wegrotten in natte grond, iets wat in de Nederlandse klei nog weleens misgaat.
Laat niet alles netjes achter
De grootste fout die je nu kunt maken, is de tuin te kaal achterlaten. Uitgebloeide planten laten staan is geen luiheid, het is bewust beleid: vogels eten de zaden in de winter en insecten overwinteren in de holle stengels. Volgens Natuurmonumenten is een hoopje snoeihout in een hoek van de tuin ook genoeg om egels en andere kleine dieren een schuilplek te geven voor de winterslaap. Je hoeft er niets voor te bouwen, gewoon laten liggen is al voldoende.
Verwijder alleen wat echt moet: zieke plantendelen, bladeren op het gazon en afgevallen fruit dat gaat rotten. De rest mag blijven staan tot het voorjaar, wanneer je alles in één keer opruimt.
Dit is de enige keer dat je het hoeft te doen
Het mooie aan een tuin winterklaar maken is dat het eenmalig werk is. Je doet het nu, grondig, en daarna kun je de hele winter naar binnen kijken zonder je zorgen te maken. Begin bij de potten, dan het gazon, dan de bollen, en laat de rest gewoon staan. Over een paar weken, als de eerste nachtvorst komt, heeft die ene zaterdagochtend zich al terugbetaald.